Πρόπολη: το αντιβιοτικό της φύσης

Η πρόπολη είναι μια ουσία που έχει γίνει περισσότερη γνωστή τα τελευταία χρόνια. Στα φαρμακεία κυκλοφορούν από αρκετές εταιρείες σκευάσματα πρόπολης σε διάφορες μορφές: βάμματα, σιρόπια, δισκία, αναβράζοντα, καραμέλες, πολλές φορές σε συνδυασμό με βασιλικό πολτό, γύρη, εχινάτσεα και άλλες βιταμίνες ή βότανα.

Untitled-3

Ένα άρθρο που επιμελήθηκε ο Χαράλαμπος Μοσχόβης, Φαρμακοποιόςbmoschovis@yahoo.gr                                               

Το χειμώνα η χρήση της αυξάνεται σημαντικά αφού χρησιμοποιείται εκτός των άλλων στην τόνωση του ανοσοποιητικού συστήματος του οργανισμού για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εποχής. Θα προσπαθήσουμε λοιπόν να αναφερθούμε περιληπτικά στη χρήσιμη αυτή ουσία μη ξεχνώντας ότι  η χώρα μας διακρίνεται για τη μακρά και πλούσια παράδοση στη μελισσοκομία.

Η πρόπολη λοιπόν είναι μία ρητινώδης ουσία που χρησιμοποιείται από τις μέλισσες για να απολυμαίνεται η κερήθρα που περιέχει το μέλι καθώς και η μελισσοφωλιά. Την πρόπολη συλλέγουν οι μέλισσες από τους οφθαλμούς και τον φλοιό ορισμένων φυτών (λεύκας, σημύδας, πεύκου, ιτιάς κα) που από μόνα τους εκκρίνουν για να προστατευτούν από μολύνσεις. Οι μέλισσες προσροφούν αυτές τις ρητίνες και αναμειγνύοντάς τις με το σάλιο τους προσθέτουν ένζυμα και κερί και χρησιμοποιούν τη πρόπολη στη κερήθρα και τη φυσική φωλιά τους για να κλείνουν όλες τις σχισμές και τις χαραμάδες. Αφ’ ενός λοιπόν τις ψυχρές περιόδους  προστατεύονται από τους ψυχρούς ανέμους, αφ’ ετέρου αποστειρώνονται τα κελιά των κερήθρων μετά την εκκόλαψη των μελισσών, ώστε να είναι έτοιμα, για να γεννήσει η βασίλισσα. Έτσι η πρόπολη λειτουργεί σαν προπύργιο εναντίον άλλων μελισσών, εντόμων ή τρωκτικών εξασφαλίζοντας αντιμικροβιακή και αντιική προστασία στη κυψέλη. Επίσης οι μέλισσες χρησιμοποιούν τη πρόπολη για να ταριχεύουν αντικείμενα ή οργανισμούς που λόγω μεγέθους δεν μπορούν να αποβάλλουν από τη κυψέλη ή ενδεχομένως να λειάνουν κάποιες προεξοχές που μπορεί να προκαλέσουν φθορές στα φτερά των μελισσών. Έχει αποδειχθεί ότι οι κυψέλες των μελισσών έχουν το πιο στείρο περιβάλλον στο ζωικό βασίλειο. Σε ένα χώρο 50 λίτρων όπου είναι η κυψέλη ζουν περίπου 60.000 με 100.000 μέλισσες με θερμοκρασία 35-38 ο C, υγρασία 70 % και υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη και παρ’ όλα αυτά αντιστοιχεί ένας πολύ μικρός αριθμός μικροβίων.

Έχει παρατηρηθεί ότι ένας μικρός αριθμός μελισσών (μια χούφτα περίπου από μια ολόκληρη αποικία) φέρνουν τη πρόπολη στη κυψέλη. 

Ιστορία

Η πρόπολη είναι γνωστή από την αρχαιότητα και το Μεσαίωνα. Η ονομασία της οφείλεται στον Διοσκουρίδη και προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «προ» και «πόλις» που σημαίνει μεταφορικά τη φρουρά που υπήρχε «προ της πόλης» για να εμποδίζει την είσοδο των εχθρών (επειδή οι μέλισσες τη χρησιμοποιούν για να μειώνουν το άνοιγμα της εισόδου της κυψέλης). Στη δράση της πρόπολης έχουν αναφερθεί ο Ιπποκράτης και ο Αριστοτέλης. Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής χρησιμοποιούσε τη πρόπολη για να θεραπεύσει έλκη και εξωτερικά σαν αλοιφή για την αντιμετώπιση πληγών. Στην Αρχαία Αίγυπτο χρησιμοποιούνταν σε διάφορες ασθένειες  και συνήθιζαν να αλείφουν τα σώματα των Φαραώ με ένα μίγμα πρόπολης και βοτάνων, ενώ το σήμα της μέλισσας συνόδευε τον τίτλο των βασιλέων. Στην Αρχαία Ρώμη σύμφωνα με το θρύλο ο θεός μεταμόρφωσε την υπέροχη Μέλισσα σε έντομο έτσι ώστε να προετοιμάσει αυτή τη θαυματουργή ουσία τη χρήση της σε διάφορες θεραπείες. Ο Πλίνιος (23-79 μ Χ) επίσης αναφέρεται στη πρόπολη στο έργο του Φυσική ιστορία: «Οι σύγχρονοι θεραπευτές χρησιμοποιούν τη πρόπολη σαν φάρμακο επειδή ανακουφίζει από την φλεγμονή που προκαλείται όταν μια ουσία μπει στον οργανισμό μας, απαλύνει το πόνο των μυών και θεραπεύει τα έλκη, όταν φαίνεται αδύνατη η αντιμετώπισή τους με άλλους τρόπους. Επίσης στην εξαφάνιση όγκων, νευρικών ασθενειών και ελκών».

Επίσης υπάρχουν πολλές αναφορές από το πρώτο αιώνα μΧ στις ιδιότητες της πρόπολης. (απάλυνση βήχα, θεραπεία δύσκολων δερματικών προβλημάτων και σοβαρές μολύνσεις).

Παραλαβή

Ο μελισσοκόμος συλλέγει τη πρόπολη ξύνοντας τα εσωτερικά τοιχώματα των κυψελών, τα καπάκια και πλαίσια όπου την εναποθέτουν.

Οι μέλισσες έχουν την ιδιότητα να επικαλύπτουν εκτός από τα τοιχώματα και τα καπάκια και κάθε ανεπιθύμητο σώμα που θα μπει μέσα στη κυψέλη. Αυτή την ιδιότητα τους εκμεταλλευόμαστε για να τη συλλέξουμε. Τοποθετούμε ένα πλαστικό πλέγμα στο επάνω μέρος των πλαισίων το οποίο καλύπτεται από τις μέλισσες με πρόπολη και αργότερα το μαζεύουμε. Το τοποθετούμε στη κατάψυξη και κατόπιν τινάζουμε το πλαίσιο από το οποίο παραλαμβάνουμε καθαρή τη πρόπολη. Οι σκληρές ακαθαρσίες αφού συλλέγονται με ξύσιμο απομακρύνονται και μετά η πρόπολη διαλύεται σε αιθυλική αλκοόλη 70 % η οποία επιτρέπει την αφαίρεση του κεριού σε χαμηλές θερμοκρασίες. Υπολογίζεται ότι κάθε κυψέλη παράγει ετησίως 100 με 300 γραμμάρια πρόπολης.

Συστατικά

Έχουν αναγνωριστεί 19 χημικές ενώσεις. Ομάδα φλαβονοειδών, βιταμίνες (κυρίως το σύμπλεγμα Β), μέταλλα, ιχνοστοιχεία, ρητίνες, ακόρεστα αρωματικά οξέα, και καφείνη. Στην υψηλή συγκέντρωση των φλαβονοειδών οφείλονται πολλές από τις θεραπευτικές ιδιότητες.

Η σύσταση της πρόπολης κατά μέσο όρο είναι:

κερί……………………………….30%

Ρητίνες και βάλσαμα….55%

Αιθέρια έλαια……………….10%

Γύρη…………………………………..5%

Είναι μια πολύπλοκη ουσία και υπάρχει μεγάλη παραλλαγή στα διάφορα δείγματα. Μοιάζει με ρητίνη και το χρώμα της ποικίλλει από καφέ-πράσινο ως καφέ-κόκκινο. Πρακτικά όσο πυκνότερη και περισσότερη ρητίνη περιέχει τόσο καλύτερη είναι η πρόπολη. Λέγοντας πυκνότητα εννοούμε την αναλογία κεριού και ρητίνης. Έχει αποδειχθεί ότι η ρητίνη περιέχει τα σπουδαιότερα θεραπευτικά συστατικά  Για να τη φτιάξουν οι μέλισσες συλλέγουν ουσίες από ορισμένα δένδρα όπως η λεύκα, σημύδα, η φτελιά, το πεύκο, η ιτιά, το έλατο, η βελανιδιά κά.

Βιοαποτελεσματικότητα και Διατήρηση

Η βιοαποτελεσματικότητά της είναι διαφορετική και εξαρτάται από το είδος των δένδρων που είναι διαθέσιμα στις μέλισσες, αλλά και από τον τύπο του χώματος των αντίστοιχων σημείων. (Σε περιοχές όπως σε νησιά όπου δεν υπάρχουν δέντρα οι μέλισσες για να συλλέξουν πρόπολη μαζεύουν ακατάλληλες ουσίες). Επίσης οι προσεκτικοί κανόνες υγιεινής κατά τη διάρκεια της συλλογής και αποθήκευσης (να μη περιέχει ξένα σώματα, όπως ξύλα, μπογιές, πίσσα κλπ) παίζουν σημαντικό ρόλο στην ποιότητα της πρόπολης. Τέλος για την υψηλή ποιότητά της εύλογο είναι ότι πρέπει να είναι φρέσκια (πάνω από δυο χρόνια δεν είναι αποδεκτή) παρ’ όλα αυτά το επισημαίνουμε. Διατηρείται σε κλειστά ερμητικά βάζα μακριά από το φως και την υγρασία.

Θεραπευτικές Ιδιότητες – Χρήση

Η πρόπολη έχει πάρα πολλές θεραπευτικές ιδιότητες άλλες περισσότερο, άλλες λιγότερο γνωστές, αλλά πολύ ενδιαφέρουσες επίσης που έχουν ανακοινωθεί σε επιστημονικά συνέδρια που έχουν γίνει ειδικά για τη πρόπολη. Εδώ θα αναφερθούμε στις πιο γνωστές.

Η πρόπολη λοιπόν είναι γνωστή για τις αντιμικροβιακές, αντιικές, αντιμυκητιασικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές της. Είναι ένα φυσικό αντιβιοτικό. Ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού μας εφοδιάζοντας με ποσότητες Β, C και Κ και όλα τα απαραίτητα μέταλλα σίδηρο, ασβέστιο, μαγγάνιο, αλουμίνιο και πυρίτιο.

Είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική σε παθήσεις βλεννογόνων. Διεγείρει τη διαδικασία αναγέννησης των ιστών και επουλώνει τα τραύματα γρηγορότερα.

Ηρεμεί το νευρικό σύστημα. Έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε εγκαύματα, στην ακμή, δερματοπάθειες (εκζέματα, ψωρίαση, μυκητιάσεις, ακόμα και κάλους), ασθένειες ούλων, στοματίτιδες, άφθες, κακοσμία στόματος, τριχόπτωση, τραύματα, έρπητα, έρπητα ζωστήρα και αιμορροΐδες. Σε πεπτικό έλκος, στη κολίτιδα, καθώς επίσης και στη γρίπη, καταρροή σε διάφορες φλεγμονές, ιγμορίτιδα, ωτίτιδα, βρογχίτιδα, λαρυγγίτιδα, βρογχικό άσθμα, ξηρό βήχα, πνευμονία, ρευματοειδή αρθρίτιδα και φλεβικές παθήσεις.

Επίσης η πρόπολη χρησιμοποιείται σε καλλυντικές αντιρυτιδικές κρέμες γιατί η χρήση της διατηρεί την επιδερμίδα λεία και απαλή.

Όλες αυτές οι ιδιότητες δεν προκαλούν παρενέργειες αφού η πρόπολη δεν προσβάλλει την χλωρίδα του εντέρου, αποβάλλεται από τον οργανισμό χωρίς να βλάπτει το συκώτι και τα νεφρά. Αναφέρουμε μόνο το πολύ μικρό ποσοστό (0,01%)  της αλλεργικής αντίδρασης με κυριότερες ενδείξεις φαγούρα. Μεγάλη ποσότητα  πρόπολης μπορεί να επιφέρει διάρροια ή πτώση πίεσης, ενώ τα μικρόβια και οι ιοί δεν μπορούν αν αναπτύξουν ανεκτικότητα όσον αφορά τη πρόπολη.

Τέλος μια ενδιαφέρουσα εφαρμογή της πρόπολης (εδώ και 400  χρόνια περίπου) είναι η χρήση της σαν πολύ καλής ποιότητας βάση στο βερνίκι των διάσημων βιολιών τύπου Σαντιβάριους.

   

   Κατηγορία: Άρθρα Φαρμακοποιών, Διατροφή, Ζωή, Υγεία