Τι είναι η κατάθλιψη

Γράφει: Ναντινα Κανελλοπουλου, ψυχολόγος, συνεργάτης του φαρμακείου Γκιούρδα Χριστίνα στον Χολαργό.

Ο κάθε άνθρωπος σε κάποια περίοδο της ζωής του, έχει βιώσει καταθλιπτικά επεισόδια ή συμπτώματα από το καταθλιπτικό φάσμα. Ας δούμε λοιπόν με απλά λόγια τι είναι η κατάθλιψη.

Σύμφωνα με την κλασσική ψυχαναλυτική θεωρία τα άτομα που είτε έχουν υπερβολικά προστατευθεί στη παιδική τους ηλικία, είτε έχουν στερηθεί την αγάπη «καθηλώνονται» {δηλαδή, κρατούν ασυνείδητα γερά μέσα τους} στο «στοματικό στάδιο» κατά τη διάρκεια του οποίου βίωσαν αυτή την εμπειρία και αργότερα εκδηλώνουν συμπτώματα μέσα από το καταθλιπτικό φάσμα . Με βάση αυτή τη θεωρία υποστηρίχθηκε ότι τα καταθλιπτικά άτομα απογαλακτίσθηκαν πολύ σύντομα ή πολύ απότομα ή υπέστησαν κάποια άλλη πρώιμη ματαίωση που ανέστειλε τις ικανότητες προσαρμογής στο περιβάλλον. Έχει παρατηρηθεί επίσης ότι τα καταθλιπτικά άτομα είναι συχνά υπέρβαρα, τους αρέσει να τρώνε, να καπνίζουν, να πίνουν, να φιλούν έντονα, να επιδίδονται σε όλους τους τύπους «στοματικών απολαύσεων» και να περιγράφουν τη συναισθηματική τους εμπειρία κατ’ αναλογία με τη τροφή και το αίσθημα της πείνας.

Η ιδέα, σύμφωνα με τη ψυχαναλυτική θεωρία, είναι πως τα καταθλιπτικά άτομα κατευθύνουν και βιώνουν τις εξωτερικές καταθλιπτικές καταστάσεις προς τον εαυτό τους, στέλνουν δηλαδή τα περισσότερα αρνητικά συναισθήματά τους αντί στο περιβάλλον γύρω τους, στον εαυτό τους (πχ. Η μητέρα μου είναι αλκοολική και επειδή δεν αντέχω να τη βλέπω όλη μέρα μεθυσμένη να κοιμάται στον καναπέ πέφτω σε κατάθλιψη). Μπορούμε λοιπόν να πούμε πως τα καταθλιπτικά άτομα στρέφουν όλη την επιθετικότητα και τον θυμό που αισθάνονται για το περιβάλλον, προς τον εαυτό τους. Είναι σπάνιο να νοιώσουν αυθόρμητα θυμό ή να συγκρουσθούν με άλλους για να επιλύσουν τις τυχόν παρεξηγήσεις που προκύπτουν καθημερινά. Αντίθετα, νοιώθουν μια τεράστια ενοχή για όλα και πως για οτιδήποτε πάει στραβά φταίει αυτοί.

Η λύπη είναι ένα άλλο κεντρικό συναίσθημα των ανθρώπων με καταθλιπτική ψυχολογία. Η κακία και η αδικία που υπάρχει στο κοινωνικό περιβάλλον τους καταβάλλει απίστευτα και για αυτό το λόγο συχνά αποφεύγουν να τη βλέπουν. Εκτός από τις κλινικές περιπτώσεις, τα καταθλιπτικά άτομα συχνά εμπνέουν συμπάθεια και θαυμασμό. Επειδή κατευθύνουν την εχθρότητα και τη κριτική προς τον εαυτό τους και όχι προς τα έξω συνήθως επιδεικνύουν γενναιοδωρία, ευαισθησία και συμπόνια χωρίς όρια. Δεν αμφισβητούν εύκολα τους άλλους και αγωνίζονται για τη διατήρηση των διαπροσωπικών τους σχέσεων κάνοντας συχνά πολλές και οδυνηρές παραχωρήσεις.

Η πιο ισχυρή άμυνα του καταθλιπτικού είναι η ενδοβολή και η εξιδανίκευση. Συχνά στη θεραπεία των καταθλιπτικών ατόμων ακούγεται η φράση «ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι γιατί είμαι εγωιστής», που βέβαια αναφέρεται στο εσωτερικευμένο ως κριτή πρωταρχικό πρόσωπο αναφοράς (συχνά μητέρα, πατέρα ή παππούς, γιαγιά, αδελφή/ος κ.ά). Το είδος της ενδοβολής αυτής είναι η ασυνείδητη εσωτερίκευση όλων των μισητών χαρακτηριστικών ενός προσώπου που αγάπησαν στο παρελθόν τους. Ο καταθλιπτικός βιώνει με αγάπη τα θετικά χαρακτηριστικά αυτού του ατόμου και βιώνει τα αρνητικά χαρακτηριστικά του ίδιου ατόμου, ως κομμάτι του εαυτού του. Για παράδειγμα: Ένα μικρό παιδί που αγαπά υπερβολικά τη μητέρα του, η οποία ξαφνικά πρέπει να δουλέψει σε 3 δουλειές και χάνεται από τη ζωή του, θα νοιώσει φοβερή εχθρότητα για την εγκατάλειψη αυτή και είναι πιθανό να τη γυρίσει προς τον εαυτό του γιατί τόσο καιρό την είχε δίπλα του δεν την εκτίμησε. Έτσι θα μπορούσε να εκδηλώσει μια καταθλιπτική αντίδραση, φαντασιώνοντας ότι η μητέρα του τον εγκατέλειψε γιατί ήταν κακό παιδί.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία μεγαλώνει και αναδύεται από τις εμπειρίες μιας τραυματικής ή πρώιμη απώλειας, εξιδανικεύοντας την «χαμένη μητέρα» και παραπέμποντας όλα τα αρνητικά συναισθήματα στον εαυτό του. Αυτή η καταθλιπτική δυναμική δημιουργεί στο παιδί το διάχυτο συναίσθημα ότι είναι κακό και ότι πρέπει να προσπαθεί συνέχεια σκληρά για να μη του ξανασυμβεί κάτι παρόμοιο με άλλα πρόσωπα τα οποία αγαπά.

Σύμφωνα με μελέτες οι γυναίκες είναι πιο επιρρεπείς στις καταθλιπτικές διαδικασίες και λύσεις απ’ ότι οι άνδρες μιας και η ενδοβολή είναι ένας μηχανισμός που χρησιμοποιούν περισσότερο. Επίσης, έχει αποδειχθεί ότι η κατάθλιψη υπάρχει στις οικογένειες, δηλαδή ότι υπάρχει μια κληρονομικότητα παρόλο που ακόμα γενετικά δεν έχει προσδιοριστεί.