Πεπτικός έλεγχος

Το πεπτικό έλκος είναι μία χρόνια πάθηση του πεπτικού συστήματος και ιδιαίτερα του στομάχου και του δωδεκαδάκτυλου που χαρακτηρίζεται από την δημιουργία μιας πληγής (έλκους) στο τοίχωμα του στομάχου ή του δωδεκαδάκτυλου.

Ένα άρθρο που επιμελήθηκε ο Τζαννής Χατζηκόκκινος, Φαρμακοποιός.

Το έντερο και η πέψη

Οι τροφές διέρχονται από τον οισοφάγο και καταλήγουν στο στομάχι, εκεί παράγονται οξέα, τα οποία, παρότι δεν είναι απαραίτητα, βοηθούν στην πέψη. Οι τροφές αναμειγνύονται και στη συνέχεια περνούν στο δωδεκαδάκτυλο (το πρώτο μέρος του λεπτού εντέρου), όπου εκεί, καθώς και στο υπόλοιπο μέρος του λεπτού εντέρου, οι τροφές αναμειγνύονται με τα ένζυμα (χημικές ουσίες). Τα ένζυμα προέρχονται από το πάγκρεας και τα κύτταρα του εντέρου και διασπούν (πέψη) τις τροφές που απορροφώνται έτσι από τον οργανισμό.

Πως προκαλούνται τα έλκη στομάχου;

Το στομάχι, υπό φυσιολογικές συνθήκες, παράγει οξέα που συμβάλλουν στην πέψη των τροφών και επιπλέον εξουδετερώνουν τα βακτήρια. Τα οξέα αυτά είναι διαβρωτικά και έτσι ορισμένα κύτταρα της εσωτερικής επιφάνειας του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου παράγουν ένα φυσικό φράγμα βλέννας, προκειμένου να προστατευθούν. Η ποσότητα των οξέων που παράγονται και το αμυντικό φράγμα της βλέννας βρίσκονται συνήθως σε ισορροπία. Ωστόσο, σε περίπτωση που μεταβληθεί η ισορροπία αυτή και επιτραπεί στα οξέα να βλάψουν το εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου ή του δωδεκαδακτύλου, ενδεχομένως να αναπτυχθεί ένα έλκος.

 Αιτίες που το προκαλούν είναι:

• Λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού

Η λοίμωξη από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (H. pylori) αποτελεί την αιτία για περίπου 8 στα 10 έλκη στομάχου. Η λοίμωξη χρήζει θεραπείας, διότι σε αντίθετη περίπτωση ενδέχεται να παραμένει στον οργανισμό για το υπόλοιπο της ζωής του ατόμου. Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού μπορεί να προκαλέσει λοίμωξη στο εσωτερικό τοίχωμα του στομάχου και του δωδεκαδακτύλου και αυτό να οδηγήσει στη διακοπή του αμυντικού βλεννογόνου φράγματος (σε ορισμένες περιπτώσεις η ποσότητα των οξέων αυξάνεται) και στην ανάπτυξη φλεγμονής ή έλκους λόγω των οξέων.

• Αντιφλεγμονώδη φάρμακα – συμπεριλαμβανομένης και της ασπιρίνης

Τα αντιφλεγμονώδη φάρμακα, τα οποία ονομάζονται κάποιες φορές και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ), όπως για παράδειγμα η ασπιρίνη, η ιβουπροφαίνη, η δικλοφενάκη κ.λπ. Τα αντιφλεγμονώδη χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση διαφόρων παθήσεων, όπως για παράδειγμα την αρθρίτιδα, τους μυϊκούς πόνους κ.λπ., αλλά και για την προστασία έναντι του σχηματισμού θρόμβων. Ωστόσο, τα φάρμακα αυτά ενδέχεται να επηρεάσουν το φράγμα της βλεννογόνου στο στομάχι και τα οξέα που διαπερνούν να προκαλέσουν έλκος. Υπολογίζεται ότι 2 στα 10 έλκη στομάχου οφείλονται στη χορήγηση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.

• Άλλες αιτίες και παράγοντες

Η νόσος του Crohn μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία έλκους στομάχου, αλλά και επιπλέον παθήσεων του εντέρου. Επίσης, ο καρκίνος του στομάχου ενδέχεται στην αρχή να συγχέεται με έλκος.

Ποια είναι τα συμπτώματα του έλκους στομάχου;

• Ο πόνος στην άνω κοιλιακή χώρα, ακριβώς κάτω από το στέρνο αποτελεί το πιο κοινό σύμπτωμα, το οποίο μάλιστα εμφανίζεται περιοδικά. Σε περίπτωση χορήγησης αντιόξινωνφαρμάκων, τα συμπτώματα πιθανόν να βελτιωθούν, ωστόσο η κατανάλωση τροφών επιδεινώνει τον πόνο και ενδέχεται τα άτομα να διακόπτουν ακόμη και τον ύπνο τους.

• Επιπλέον συμπτώματα είναι: μετεωρισμός, ναυτία.

• Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να παρουσιαστούν σοβαρές επιπλοκές, όπως για παράδειγμα:

• Αιμορραγία έλκους, η οποία είναι δυνατό να διακυμαίνεται από ελάχιστες ποσότητες αίματος έως έντονη αιμορραγία, απειλητική για την ίδια τη ζωή.

• Η διάτρηση στομάχου συμβαίνει όταν το έλκος προχωρά σε βάθος και καταστρέφει (διατρυπά) το τοίχωμα του στομάχου.

Ποιες εξετάσεις μπορούν να γίνουν;

• Η ενδοσκόπηση επιβεβαιώνει με ακρίβεια τη διάγνωση του έλκους στομάχου.
• Η εξέταση για τη διάγνωση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού το οποίο μπορεί να ανιχνευθεί με τη λήψη δειγμάτων κοπράνων, αναπνοής, αίματος ή βιοψίας κατά τη διάρκεια της ενδοσκόπησης.
• Οι βιοψίες (μικρά δείγματα) λαμβάνονται από τον ιστό έσω και γύρω από το έλκος κατά τη διάρκεια της ενδοσκόπησης.

Ποιες είναι οι θεραπείες του έλκους στομάχου;

• Κατασταλτικά φάρμακα οξέων στομάχου

Η χορήγηση κατασταλτικών φαρμάκων οξέων στομάχου, τα οποία μειώνουν σημαντικά τις ποσότητες οξέων που παράγει το στομάχι, θεωρείται συνήθως η πιο ενδεδειγμένη θεραπεία. Τα πιο διαδεδομένα φάρμακα είναι οι αναστολείς της αντλίας πρωτονίων (PPIs), τα οποία αποτελούν μια κατηγορία φαρμάκων που δρουν στα κύτταρα που καλύπτουν το στόμαχο για τη μείωση παραγωγής οξέων. Σε ορισμένες περιπτώσεις χορηγούνται Η2 αναστολείς, φάρμακα μιας διαφορετικής κατηγορίας, τα οποία μολονότι δρουν με διαφορετικό τρόπο στα κύτταρα που καλύπτουν το στόμαχο, μειώνουν ομοίως την παραγωγή οξέων.

• Σε περίπτωση που το έλκος προκαλείται από το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού

Η θεραπεία του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού απαιτεί τη χορήγηση δύο αντιβιοτικών και επιπροσθέτως τη χορήγηση κατασταλτικού φαρμάκου οξέων, το οποίο θα μειώσει την παραγωγή οξέων και θα επιτρέψει τη δράση των αντιβιοτικών. Η συνδυαστική αυτή φαρμακευτική αγωγή (γνωστή και ως «τριπλή θεραπεία») θα πρέπει να λαμβάνεται για το χρονικό διάστημα της μιας εβδομάδας, ενώ χαρακτηρίζεται για την αποτελεσματικότητά της αφού θεραπεύει 9 στα 10 περιστατικά.

• Σε περίπτωση που το έλκος προκαλείται από τη λήψη αντιφλεγμονωδών φαρμάκων

Η λήψη του αντιφλεγμονώδους φαρμάκου θα πρέπει να διακόπτεται, εάν αυτό είναι εφικτό, διότι με τον τρόπο αυτό θα επουλωθεί το έλκος. Επίσης, θα πρέπει να συνταγογραφείται ένα κατασταλτικό φάρμακο οξέων για αρκετές εβδομάδες, το οποίο θα μειώσει την παραγωγή των οξέων στο στόμαχο και θα επιτρέψει την επούλωση του έλκους.

Μετά τη θεραπευτική αγωγή

Συνήθως λίγες εβδομάδες μετά το πέρας της θεραπευτικής αγωγής προτείνεται  η επανάληψη της ενδοσκόπησης, για δύο κυρίως λόγους: την επιβεβαίωση ότι το έλκος επουλώθηκε και την επαναβεβαίωση ότι το έλκος δεν οφειλόταν σε καρκίνο του στομάχου.

Βιβλιογραφία

• Dyspepsia – proven peptic ulcer, Clinical Knowledge Summaries (June 2008)
• The management of dyspepsia in primary care, MeReC Briefing, No 32, 2006.
• Shah R; Dyspepsia and Helicobacter pylori. BMJ. 2007 Jan 6;334(7583):41-3.
• Dyspepsia: Managing dyspepsia in adults in primary care, NICE Clinical Guideline (2004)