Ο Καλός Ύπνος …..Φυσικά
Το ότι ο ύπνος είναι πολύτιμος, χρήσιμος και απαραίτητος είναι αδιαμφισβήτητο όχι μόνο διότι είναι κλινικά τεκμηριωμένη ανάγκη αλλά και διότι το βιώνουμε καθημερινά.
Οι άνθρωποι κοιμόμαστε κατά μέσο όρο 7 ώρες την ημέρα, πολλά θηλαστικά κοιμούνται παραπάνω π.χ. το ότι οι γάτες κοιμούνται 18 ώρες/ 24ωρο, τα Λιοντάρια και οι Ιπποπόταμοι 19 ώρες ενώ τα Κοάλα και Βραδύποδες κοιμούνται 20 ώρες!! Ανά 24ωρο.
Ο Αριστοτέλης αναλύει τα περί ύπνου γράφοντας « Ο ύπνος και η εγρήγορσις ανήκουν εις το αισθητικόν είναι κοινά του σώματος και της ψυχής – διαδέχονται άλληλα- υπάρχουν εις πάντα τα ζώα … και εις ουδέν φυτόν» όπου αναλύει μεταξύ άλλων και τον συσχετισμό και αλληλουχία μεταξύ Ύπνου και Εγρηγόρσεως , και πόσο σημαντικός είναι ο Καλός Ύπνος για να έχουμε μια σωστή Εγρήγορση… και ότι ο γρηγορών είναι και Ξύπνιος δηλαδή ο Έξυπνος…!!
Μετά από περίπου 3.000 χρόνια έρχεται η επιστήμη μέσω της τεχνολογίας και μεταναλύσεων μελετών και επιβεβαιώνει μέσω του περιοδικού Biological Psychiatry ότι «οι αϋπνίες και οι διαταραχές ύπνου θα πρέπει να θεωρούνται ως παράγοντες κινδύνου για φλεγμονή, με τον ίδιο τρόπο όπως η καθιστική συμπεριφορά και μία ανθυγιεινή διατροφή.
Αυτό που είναι σίγουρο ότι πρέπει να κοιμόμαστε και επαρκώς και Καλά, αλλιώς τα αποτελέσματα είναι και άμεσα αρνητικά ( υπνηλία, ατυχήματα, μειωμένη λειτουργικότητα κ.λ.π. ) καθώς και οι μακροχρόνιες επιπτώσεις καταστροφικές ( Καρδιαγγειακά Νοσήματα, Μεταβολική Νόσος, Άνοια, Αγχώδεις Διαταραχές κ.λ.π.)
Μόνο στην Ελλάδα καταναλώνονται ετησίως περίπου 1, 5 εκατομμύρια κουτιά αμιγώς υπναγωγών ( ζολπιδέμη κ.λ.π.) και 10 εκατομμύρια κουτιά ετησίως Ηρεμιστικών / Αγχολυτικών Φαρμάκων ( βενζοδιαζεπίνες) εκ των οποίων το 20 – 30% λαμβάνεται με επιθυμητή δράση την διευκόλυνση και επέλευση του ύπνου καθώς και για την διατήρηση του.
Όμως όλες οι προαναφερόμενες ουσίες / φάρμακα που κατά κόρον χρησιμοποιούνται, έχουν πολλές ανεπιθύμητες ενέργειες με προεξάρχοντα την καρηβαρία (βαρύ κεφάλι) της επόμενης μέρας, τον εθισμό με ανάγκη αύξησης της δόσης και τελικά δεν προσφέρουν έναν ορθό / υγιή Ύπνο καθότι η σύγκριση των Υπορραμμάτων στους λήπτες βενζοδιαζεπίνων αποδεικνύει ότι με τα εν λόγω φάρμακα δεν επιτυγχάνουμε έναν καλόν Ύπνο.
Τα τελευταία χρόνια, αφενός λόγω των ολοένα και περισσότερων κλινικών / ερευνητικών δεδομένων αλλά και της στροφής προς τα φυσικά και φυτικά προϊόντα, οδήγησε στην περαιτέρω διερεύνηση της δράσης της Μελατονίνης αλλά και άλλων γνωστών φυσικών ουσιών όπως η Βαλεριάνα.
Στον παρακάτω πίνακα (βλ.φώτο) αναφέρονται όλες οι φυτικές ουσίες των οποίων η δράση υπνωτική και ηρεμιστική / κατευναστική έχει μελετηθεί επαρκώς.
Οι παραπάνω φυτικές ουσίες έχουν παρουσιάσει κάποιες ενδείξεις Υπνωτικής δράσης ωστόσο δεν είναι κλινικά εξακριβωμένες.
Αντίθετα οι φυσικές ουσίες όπως η Μελατονίνη ( ενδογενής ορμόνη του ύπνου /μεταβολίτης της Σεροτονίνης), η Βαλεριάνα και ο Λυκίσκος έχουν ευρέως μελετηθεί και χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση διαταραχών Ύπνου με την πρώτη και την δεύτερη να διαθέτουν και Ευρωπαϊκή Μονογραφία που τεκμηριώνει τα υποστηριζόμενα.
Πιο συγκεκριμένα , η Μελατονίνη της οποίας η σύνθεση γίνεται στον Εγκέφαλο και πυροδοτείται από το σκοτάδι προάγει τον ύπνο, δηλαδή μειώνει τον χρόνο επέλευσης του ύπνου, συμβάλλει στην διατήρηση του ύπνου. Η μελατονίνη έχει ισχυρή κλινική τεκμηρίωση σχετικά με την δράση της κατά του JET LAG, της καθυστερημένης επέλευσης ύπνου καθώς και κατά άλλων διαταραχών ύπνου με πολύ θετικά αποτελέσματα. Η συνήθης δόση είναι 1 mg μισή ώρα πριν τον ύπνο. Η ρίζα Βαλεριανής ( Valeriana) χρησιμοποιείται κατά κόρον ως αγχολυτικό αλλά και ως ηρεμιστικό / υπνωτικό και έχει κλινικά τεκμηριωμένη δράση και κατά των αϋπνιών αλλά και για τις αγχώδεις διαταραχές είτε τις ιδιοπαθείς είτε σε αυτές που οφείλονται σε καταθλιπτική διαταραχή είτε σε αυτές που εμφανίζονται κατά την προ, περί και μετεμμηνοπαυσιακή περίοδο στις γυναίκες. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην δόση. Επειδή τα περισσότερα προϊόντα Βαλεριάνας περιέχουν 50-100 mg ανά δισκίο ή κάψουλα, με εξαίρεση το κουπονάτο / «Φάρμακο» Valmane που περιέχει 125 mg ανά δισκίο, για υπνωτικό αποτέλεσμα πρέπει να χορηγούνται τουλάχιστον 200 mg για να επιτυγχάνεται μια σωστή διατήρηση του Ύπνου.
Όσον αφορά στον Λυκίσκο ( hop) πέραν της γνωστής χρήσης του για τον αρωματισμό και όχι μόνο, στην ζύμωση της Μπύρας, παραδοσιακά χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες για χαλάρωση, ηρεμία καθώς και για την αντιμετώπιση της Αϋπνίας.
Ο Λυκίσκος ανήκει στην οικογένεια των Κανναβινοειδών και χρησιμοποιούνται τα άνθη του για την παρασκευή συμπληρωμάτων. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι παλαιά γέμιζαν τα μαξιλάρια με άνθη λυκίσκου όχι μόνο διότι είναι «αφράτα και μαλακά» αλλά και διότι έτσι επιτυγχάνεται ένας πολύ καλύτερος ύπνος..!
Υπάρχουν πολλά σκευάσματα είτε με Μελατονίνη είτε με Βαλεριάνα είτε ως μόνο – συστατικά είτε και σε συνδυασμό με άλλα προϊόντα, πρόσφατα κυκλοφόρησε και ο συνδυασμός Μελατονίνης, Βαλεριάνας και Λυκίσκου με την δοσολογία 1mg, 200mg, 200 mg αντίστοιχα σε ένα δισκίο και είναι πολλά υποσχόμενο προϊόν καθότι και η αγορά των υπνωτικών όπως είδαμε είναι πολλή μεγάλη αλλά και όλων των ανθρώπων η ανάγκη είναι να κοιμόμαστε Καλά.
Τέλος στα πλαίσια της Φαρμακευτικής φροντίδας, πρέπει να συστήνουμε στους Άυπνους ή Δυσυπνικούς πελάτες του Φαρμακείου, αφενός να τηρούν τα μέτρα υγιεινής ( π.χ. μη κατανάλωσης καφέ το βράδυ, αποφυγή βαριών γευμάτων κ.λ.π.), αλλά και αφετέρου να τηρούν τις οδηγίες της σωστής λήψης του υπνωτικού δηλαδή ½ με 1ώρα πριν την κατάκλιση.
Βιβλιογραφία:
Phychiopharmacology – Springer Link ,1990
Αριστοτέλους – Περί Ύπνου και Εγρηγόρσεως Κεφ. Α!
Irwin, M.R., R. Olmstead, and J.E. Carroll, Sleep Disturbance, Sleep Duration, and Inflammation: A Systematic Review and Meta-Analysis of Cohort Studies and Experimental Sleep Deprivation. Biol Psychiatry, 2016. 80(1): p. 40-52.
Πέτρος Κασαρτζιάν
Φαρμακοποιός – Χημιικός Φαρμάκων
Δ/νων Σύμβουλος PharmaQ ΑΕ